Tin tức

HỌA SĨ HUẾ - PHAN BỘI TRÂN

HỌA SĨ HUẾ - BỘI TRÂN

 

Đặng Vân Phúc

13/06/2020

Qua bao thăng trầm, cho tới hôm nay, tư nhiên nhìn thấy sao mình có nhiều nhà vậy? Ở đâu có hết…” Trong câu chuyện kể không đầu không cuối, kể cả quá khứ, hiện tại, dự định tương lai, bà bỗng cười và nói với chúng tôi.

Họa sĩ Bội Trân tiếp chuyện cùng khách tại xưởng vẽ

Ban đầu, khi chị chuyển lên trên ngọn đồi Thiên An này, ai cũng nói là điên, Khi đó vắng vẻ lắm, đồi thông vi vu, tuy cách thành phố chưa đến chục cây số, nhưng không ai dám lên.”  Bà kể về ngày đầu, 21 năm trước, khoảng năm 1999, khi rời ngôi nhà đường Trần Hưng Đạo lên đây xây nhà, làm địa điểm sáng tác tranh. Ban đầu chỉ xây một ngôi nhà nhỏ, một căn nhà gỗ mang từ Hòa bình vào, rồi thêm một ngôi nhà do chính bà thiết kế, rồi thêm một ngôi nhà cho bạn bè là họa sĩ tới ở và sáng tác, từ một cái chòi rồi thành ngôi nhà 2 tầng với nhiều phòng khép kín, cứ như vậy, khu đất hình thành nhiều khu nhà phức hợp. Khu để ở, khu cho khách, khu xưởng vẽ riêng của bà, khu nhà lớn bên trái từ cổng chính mà bà tự thiết kế, có hội trường rộng vừa là nơi triển lãm nghệ thuật vừa là nơi hội thảo các sự kiện nghệ thuật của bạn bè.

Vườn cây

Khu vườn

Khu vườn được quy hoạch rất đẹp, có hồ cá, có giếng nước, vườn cây, hoa, cây ăn trái. Có nhiều cây như Sala cổ thụ đang nở hoa, cây Vạn tuế trên 400 năm được bà mua từ ngoài Bắc vào, “Cây này trên 400 năm, đúng thời gian này ra hoa đấy.” Bà giới thiệu ý là chúng tôi may mắn được chiêm ngưỡng. Trong vườn, nhiều loại cây hoa lá quý, đẹp được quy hoạch kỹ lưỡng tạo cho khách tản bộ có cảm giác thanh bình và gần gũi mà tinh tế dưới tán các cây xanh.

Tác phẩm đang thực hiện 

Thiếu nữ nude, đang thực hiện

Tranh sơn mài các Thiếu nữ đang thực hiện

Được biết,  gallery Bội Trân đã trở thành một địa chỉ có uy tín, tạo được quan hệ tốt với giới mỹ thuật trong và ngoài nước, được mời tham dự nhiều triển lãm và các phiên đấu giá tranh quốc tế. Phủ Bội Trân cũng là địa chỉ tiếp đón nhiều du khách, là địa điểm cho nhiều sự kiện văn hóa nghệ thuật, các hội thảo… được thực hiện tại đây, trong ngôi nhà do chính bà thiết kế.

Phía trước ngôi nhà chính

Phòng lớn, nơi trưng bày tranh và thực hiện các sự kiện nghệ thuật

Phòng họp

Từ lúc trên xe, họa sĩ Trịnh Sinh Nha đã giới thiệu cho chúng tôi: “Bà Bội Trân, một họa sĩ, một nhà sưu tập rất nổi tiếng, ngoài tranh, bà còn nổi tiếng là một phụ nữ Huế rất đẹp, luôn luôn với áo dài, tóc búi cao.” Anh kể thêm, cũng phải trên chục năm rồi chưa gặp, nên lần này anh dẫn chúng tôi tới thăm, “Bà là một người rất nhẹ nhàng, hiếu khách, nấu ăn rất ngon, đặc trưng của phụ nữ Huế xưa.” Họa sĩ Thu Hằng nói thêm “Người lạ dù mới gặp lần đầu, cũng sẽ cảm thấy như là người thân quen khi tiếp xúc với bà.

Giản di tiếp khách

Đúng như vậy, sự háo hức được gặp họa sĩ Huế Bội Trân (Phan Bội Trân) của chúng tôi khi bà đi bộ ra đón xe trên đồi Thiên An, cổng đã mử sẵn cho xe vào. Bà không quên hỏi lái xe để cho xe về không phải đợi, quan tâm đến lái xe trước khi quay sang dẫn chúng tôi ngay lập tức tham quan khu biệt thự.

Bên tấm bia cổ

Đi qua khu vườn, bà dẫn chúng tôi xuống nhà phía dưới, một phòng như là bếp với hàng chồng bát đĩa sứ, chắc đủ cho một nhà hàng hay bữa tiệc đông người, trong phòng còn có rất nhiều các khung tranh gỗ. Bên phải là một phòng rộng, trên đường dẫn vào phòng, nhiều bức vóc đang được bó sơn và phơi “Gỗ vóc được quấn lớp vải và sơn ta trộn với đất phù sa ngoài Bắc trát kỹ ” Phan Sang, hoaj sĩ trẻ đi cùng giải thích, đây là vóc bà chuẩn bị cho các tác phẩm của mình, tự mình chuẩn bị vóc các công đoạn sơn luôn. Trong phòng là xưởng vẽ, cũng là nơi có thể tiếp khách. Bên cạnh nhiều bức sơn mài đang vẽ, khá nhiều bức sơn dầu vẽ thiếu nữ rất đẹp. “Một kiểu của trường phái Kiểu cách là một trào lưu hội họa xuất hiện vào năm 1503 và kéo dài trong một thế kỷ. Tên gọi 'Kiểu cách' (mannerism) có nguồn gốc từ tiếng Ý 'maniera' (nghĩa là 'kiểu cách'). Nó phản ánh phong cách cường điệu và phóng đại của nghệ sĩ đương thời. ” Họa sĩ Thu Hằng giới thiệu về bức sơn dầu thiếu nữ với tay chân và cổ được kéo dài tạo hiệu ứng. Các bức vẽ thiếu nữ của bà rất đáng yêu và đầy nữ tính cùng vói chất Huế, có nét buồn sâu thẳm mà kiêu sa…  “Có vẻ đây là các bức vẽ với mẫu là cô con gái của bà.” Họa sĩ Thu Hằng nói.

Xưởng vẽ

Ở Huế, ai cũng biết đến phủ của Bội Trân, và giới hội họa cũng không lạ với nhà sưu tập, họa sĩ Bội Trân. Là họa sĩ tự học, cùng với sự ảnh hưởng lớn của người thầy là họa sĩ Nguyễn Trung, bà thể hiện các tác phẩm trên nhiều chất liệu, Lụa, Sơn dầu, hay Sơn mài, đều thể hiện khả năng hội họa thực sự. Tranh của bà đã có trong cuộc đấu giá tác phẩm mỹ thuật Đông Nam Á hiện đại và đương đại tại nhà Christie’s năm 2010, hai bức tranh Bội Trân đã có người mua.

Thiếu nữ và Sen

Không chỉ vẽ, Chính Bội Trân là một trong những người đã mở gallery tư nhân đầu tiên tại TP. Huế. Gallery Morin, trong câu chuyện từ khi gặp chúng tôi, bà luôn nhắc đến Gallery này ở Khách sạn Morin bên bờ sông Hương, nơi trưng bày nhiều tác phẩm hội họa có giá trị, Gallery trưng bày nhiều tác phẩm trong bộ sưu tập của bà. Đặc biệt, có toàn bộ 130 tác phẩm của cố họa sĩ Trần Quang Trân (tự Nghim), người cùng thời với những danh họa thời mỹ thuật Đông Dương như Lê Phổ, Trần Văn Cẩn, Phạm Hậu, Nguyễn Khang. Sau khi phủ Bội Trân hoàn thành, bà đã dời gallery Morin và cả ở nhà đường Trần Hưng Đạo Huế về hết trên này…

Thiếu nữ

Với đam mê mãnh liệt và bền bỉ dành cho hội họa, Bội Trân đã bỏ nhiều công sức và cả tiền của để đeo đuổi công việc của một nhà sưu tập (và kinh doanh) tác phẩm mỹ thuật. Bà quan niệm đầu tư cho nghệ thuật về lâu dài để đạt được đẳng cấp cao sẽ mang lại siêu lợi nhuận cả về vật chất lẫn tinh thần.

Tác phẩm về Phật

Một tác phẩm Phật

Trong bộ sưu tập của bà đã có gần 2.000 tác phẩm hội họa của các họa sĩ Việt Nam nhiều thời kỳ: Nguyễn Tư Nghiêm, Trần Đông Lương, Tôn Thất Đào, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Đỗ Cung, Tô Ngọc Vân, Hoàng Việt, Sĩ Ngọc… Rồi Nguyễn Trung, Đinh Cường, Hoàng Đăng Nhuận, Thành Chương…

Một tấm vóc đang được sơn, chuẩn bị cho tranh

Đi tham quan qua các khu nhà, dường như gần gũi thêm, bà dẫn chúng tôi tới một ngôi nhà rường Huế rất đẹp, bên trong đang là gian thờ, bàn thờ cậu con trai của bà. Bà nhẹ nhàng kể: “Đến giờ nếu còn thì nó cũng 40 tuổi đấy. 10 tuổi sang Mỹ, và rồi đi học đến đại học, năm 2002, khi đi biển, nó thấy 3 người bị đuối nước, liền nhảy xuống cứu, cứu được 2 người, nó quay ra cứu người thứ ba thì cũng đuối luôn và ra đi cùng người đó.” Cuộc đời của bà rất nhiều cung bậc, gian truân, bà có 2 người con, cô con gái ở với bà một thời gian rồi cũng sang Mỹ học, nên bà qua lại Việt nam và Mỹ rất nhiều.

Tác phẩm về sự cố của cậu con trai

Khi cậu con trai mất, phủ Bội Trân mới được mấy năm, không gian quá rộng rãi và vắng vẻ, để vượt qua nỗi đau, bà vẽ và vẽ, vẽ ngủ luôn trên bàn màu, giá vẽ. “Chị cầm cọ vẽ con trai, vẽ nhiều, mỗi lần vẽ lên má con, chị nói với nó, Má sẽ nhẹ nhàng con không đau đâu…” cứ thế, bà vẽ rất nhiều, quên thời gian, ngủ gục không muốn dậy. Nhưng rồi cũng từ nghệ thuật, nghị lực cùng sự động viên của bạn bè, bà đã dần vượt lên nỗi đau tiệp sống. Thời gian này, các tác phẩmcuar bà thành bộ sưu tập khá lớn. Hiện bộ sựu tập này được nhà sưu tập nước ngoài mua hết. Bên trong gian thờ, phía sau là bức tranh khổ lớn vẽ cảnh con trai bà khi gặp nạn. Khi tôi chỉ vào một tấm biển treo trên tường, bà khoe: “Chị trong ban tổ chức của dòng họ Phan Việt nam đấy”.

Bà Bội Trân cùng hai con

Sau cú sốc, chị vẽ rất nhiều và làm kinh doanh rất nhiều, liên quan đến sưu tập tranh và đấu giá tranh, chị kết nối với giới nghệ thuật phương tây, Mỹ, các nhà đấu giá Christie’s, Sotheby’s. làm ăn buôn bán với thì trường nghệ thuật thế giới. Dù xảy ra nhiều biến cố sau đó nữa như cháy một ngôi nhà, trong đó chứa rất nhiều bộ sưu tập tranh quý, nhưng vượt lên tất cả, đằng sau sự nhẹ nhàng quý phái của người phụ nữ Huế, bà rất cứng rắn và mạnh mẽ cả trên thương trường và nghệ thuật.

Các tác phẩm Sơn mài của họa sĩ Bội Trân

Ngay từ đầu, khi mới về khu phủ Bội Trân, bà từng mời nhiều nghệ nhân về phủ, mở các lớp dạy nghề cho bà con dân Huế, đan, thủ công, kể cả cách bảo dưỡng nhà rường Huế, thành nghề cho họ có thể kiếm sống bên ngoài. “Họ tìm đến xin việc đông lăm, khi thấy phủ đang xây dựng. hồi đó dân rất nghèo mà không có việc để làm” Bà kể. Suốt mấy chục năm qua, bà đã đống góp rất nhiều cho lĩnh vực nghệ thuật và cho thành phố Huế, cả đời dấn thân vào nghệ thuật Việt nam, làm cầu nối nhiều hoạt động Mỹ thuật Việt nam và thế giói.

Họa sĩ tặng sách

Chị dự định bán khu phủ này đi, một phần sẽ mở bên Mỹ, làm địa chỉ kết nối ngành Mỹ thuật, kết nối bạn bè bên đó với Việt nam. Phần còn lại, chị có khu đất bên trên kia cách 5 phút, chục ngàn m2, chị đã tự phác thảo quy hoạch, khu làm vườn ươm tài năng trẻ, đào tạo, khu kết nối tài trợ nước ngoài,… ” Bà háo hức kể khi chúng tôi hỏi dự định tương lai. Một mình ở Việt nam, gia đinh con gái vẫn ở Mỹ, bà với nhân viên vận hành khu phủ Bội Trân này nhưng vẫn không ngừng dự định to lớn hơn.

Trong khu vườn

Việt nam có rất nhiều thứ độc đáo, chị muốn là cầu nối để giới thiệu ra, và cũng kết nối các nhà đầu tư. Khu đất trên, chị sẽ làm một ngôi nhà bằng gỗ 600 m2 không dùng đinh. Mỹ, họ có một cái ghế gỗ không dùng đinh nổi tiếng trong bảo tàng, ta có rất nhiều nhà không đinh bằng trẻ, gỗ, tại sao không giới thiệu?” Bà chia sẻ.

Lối nhỏ

Hội họa Việt nam, so với các nước xung quanh, chúng ta đã đi trước và có thời kỳ nổi tiếng và có thành quả, đó là thời kỳ Mỹ thuật Đông dương, nhưng đến nay thì sao? Nhìn từ các kết quả đấu giá từ các nhà đấu giá, tuy chưa phản ảnh hết, số lượng tranh và giá trị tranh còn quá khiêm tốn. Chúng ta đã đánh mất vị thế. “Muốn giành lại vị trí trong làng Nghệ thuật, trước hết phải thành thật, các loại tranh giả phải cương quyết, loại bỏ. Từ hành động và chính sách, chính quyền, đến các họa sĩ, hệ thống trường lớp, bảo tàng… phải thành thật.” Bà nhấn mạnh khi nói đến tranh giả, nhái, và sự thờ ơ của không chỉ Pháp luật, Chính quyền, giới Nghệ sĩ, Hiệp hội và dân buôn.

Chụp ảnh cùng khách

Chia tay bà, chúng tôi nhớ mãi về chữ “Thành thật”, cũng mong cho dự án của bà thành hiện thực, và cầu nối nghệ thuật do bà khởi xướng kết nối Việt nam và thế giới cả về đầu tư, giáo dục lẫn thị trường.

Chụp ảnh cùng khách

 

 

 

 


Tin liên quan