HỌA SĨ HUẾ - PHAN HOÀI NIỆM
Mấy năm trước, khi biết chúng tôi ghé Huế trên chuyến đi Phượt, cậu em liền rủ “Anh nên đến thăm họa sĩ Phan Hoài Niệm.” Cậu ta kể thêm, Phan Hoài Niệm là họa sĩ gốc Huế, gia đình nhiều đời ở Huế, nhiều người là quan triều đình nhà Nguyễn. Rất nhiều câu chuyện của Huế xưa mà bên ngoài khó biết được.
Cậu em kể, họa sĩ Niệm chuyên vẽ Lụa! Tranh lụa ở Việt nam cũng như nhiều nước châu Á khá phổ biến, tuy nhiên bị mai một và ít dần. Dù rằng Việt nam vẫn có nhiều họa sĩ vẽ lụa, thành công và vẽ khỏe, như Nguyễn Tiến Chung, Lê Thị Kim Bạch, Nguyễn Thụ, Vi Kiến Minh, Lò An Quang, Vũ Đình Tuấn, Lê Cù Thuần, Lê Trần Hậu Anh, Lưu Chí Hiếu, Mai Xuân Oanh… Xưa có Mạnh Quỳnh, Mai Trung Thứ, Lê Phổ, Lê Thị Lựu hay Sơn Nam, nhưng đến nay, cộng đồng thực sự biết trở lại và yêu quý trở lại với tranh lụa khi các phiên đấu giá ở Hồng Kông tranh Lê Phổ, Sơn Nam… lên giá từ vài trăm ngàn USD đến hơn triệu USD. Và là tranh lụa. Xưa nữa thời Phong kiến, tranh lụa chân dung, phong cảnh của Việt nam cũng rất đẹp, mềm mại với mực tàu như Tranh chân dung Trịnh Đình Kiên (1715 - 1786), vẽ trên lụa, hiện trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. (Wiki). Và hiện nay, nhiều họa sĩ trẻ đã quay lại với tranh lụa, đầu tư công sức một cách bài bản, không chỉ kế thừa, họ còn phát triển thêm kỹ thuật mới và nội dung mới như Phan Hoài Niệm…
Tranh lụa xưa các cụ có thể vẽ lên lụa khô, mực tàu, nhưng tranh lụa hiện đại, các họa sĩ nay thường vẽ “ướt” màu nước, mực tàu, vẽ rồi “giặt” và nhiều công đoạn xử lý tạo sự mềm mại, và hòa màu đa dạng hơn, nội dung hiện đại được thể hiện trên lụa tươi mới, không bó hẹp các chủ đề xưa. “Anh Niệm đã tự nghiên cứu, thể nghiệm chất liệu, màu vẽ và cách xử lý để bền màu, tuổi thọ cao bằng cách riêng của mình…” cậu em giới thiệu.
An Thường Công Chúa Từ
Nàng Sen
Kể từ lần đó, tôi theo dõi tranh của Phan Hoài Niệm, ngoài kỹ thuật xử lý riêng như đã kể trên, tranh của anh uyển chuyển mềm mại, hiện đại, thiếu nữ tranh lụa các cụ kín đáo và duyên thầm, thiếu nữ của anh hòa nhập với thiên nhiên, cảnh sắc, e ấp mà sục sôi. Mỗi một bức tranh, mỗi câu chuyện đằng sau, có câu chuyện của chính gia đình, dòng họ anh.
Tĩnh vật
Ngôi nhà của Phan Hoài niệm đang ở, cũng là lớp học anh đào tạo lớp trẻ ngoài giờ giảng dạy ở trường Mỹ thuật. Bên cạnh là An Thường Công Chúa Từ. Như anh kể, là bà tổ Cô, là Công chúa con vua Minh Mạng. Một câu chuyện dài rất hay về bà, về thế hệ cha ông và dòng họ Phan của anh. Về An Thường Công Chúa, người có ảnh hưởng rất lớn đến nội dung các tác phẩm của anh. Một người phụ nữ thời Phong kiến, nhưng có học, được theo nghiên bút, được tham gia chính sự. Ông tổ họ Phan là Tướng quân, Võ tướng, mà nhiều thế hệ về sau cũng vãn có con cháu làm tướng ở thời nay, vậy nhưng anh lại theo “Văn” “Có lẽ mình theo gen của An Thường Công Chúa.“ Phan Hoài Niệm cười.
Tranh của Phan Hoài Niệm có Sen, Sen cá – Liên Ngư, Tĩnh vật Sen với Cổ đồ, “Đấy là các mẫu thật của mình” anh kể về các món dồ gốm sứ xanh trắng được thể hiện trong tranh, các món ký kiểu của triều Nguyễn, đồ Nội phủ được lưu truyền trong gia đình như bức vẽ về An Thường Công Chúa đang bình văn. Nghiêm nghị và chăm chú, trên tay cầm bút, văn phòng tứ bảo xung quanh, đặc biệt ống bút sứ vẽ trúc. Người cầm bút ngay thẳng như cây trúc Quân tử vậy. Bức họa nói nhiều điều và lạ lùng vì nữ nhân trong nội dung này vào thời Phong kiến. Thiếu nữ được thể hiện rât đẹp, nét Huế dịu dàng, mềm mại mặt hoa da phấn.
Câu chuyện Cổ tích, An Thường Công Chúa
Các bức về thiếu nữ bên sen kiểu siêu thực, mô tả nét đẹp hiện đại, phá cách nhưng vẫn e ấp đủ khoe đường cong hòa với búp sen căng tròn trong lá xanh. “Có lẽ anh vẽ Hoa nhường Nguyệt thẹn để nói vẻ đẹp của phụ nữ chăng?” Tôi hỏi khi có một số đài sen anh thể hiện gãy xuống trong tranh. Khi được hỏi về mẫu, anh nói: “Không có mẫu nào cả, mọi thứ đều từ ý niệm thể hiện, nó có sẵn trong mình.” Có lẽ, cũng như tranh vẽ bà Tổ cô, anh được nghe kể nhiều, đọc nhiều về bà, đến mức có bà trong tiềm thức và anh chỉ việc thể hiện kỹ thuật vẽ lụa ra nội dung thôi, các thiếu nữ đều hao hao nhưng nhiều vẻ đều đẹp một cách siêu thực và Liêu trai. Anh cũng vẽ tranh các nhân vật trong tích sử xưa như vẽ Huyền Trân Chông Chúa, người được đánh đổi Châu Ô và Châu Rí xưa, những nỗi buồn nhớ nhung miền Bắc… hay các nhân vật thiếu nữ Chăm.
Huyền Trân Công Chúa Ngoại Truyện
Anh cũng vẽ tranh phong cảnh, một khóm hoa dại bên dòng suối, chút lãng mạn với màu sắc êm dịu của lụa mang lại tình cảm rất có hồn. “Ngoài nội dung, về kỹ thuật và lựa chọn màu vẽ, cách xử lý cho tranh mình hoàn thiện hằng ngày.” Là một họa sĩ trẻ, đam mê và theo tranh lụa, tạo được phong cách riêng mình, và cũng đang thành công với nhiều tác phẩm được đón nhận, được nhà sưu tập săn đón. Cùng với các lớp học trên trường và ở nhà, chắc chắn tranh lụa sẽ được phát triển, và gìn giữ tinh hoa Xứ Huế.
Tĩnh vật hoa
Đặng Vân Phúc
Huế, ngày 20 tháng 12 năm 2019
