Đặng Vân Phúc
Hà nội, 07 tháng 12 năm 2017
“Giống như Âm nhạc, Hội họa hiện đại Việt nam cũng bắt đầu từ những năm đầu thế kỷ 20...” Anh Trịnh Sinh Nha, Tổng giám đốc công ty cp Mỹ thuật và vật phẩm văn hóa, Hãng băng đĩa nhạc Hồ gươm Audio-Video chia sẻ về quá trình phát triển Hội họa hiện đại Việt nam khi chúng tôi trên xe đến thăm nhà một Lão Họa sĩ.
Hội họa hay Âm nhạc Việt Nam cũng như mọi vùng miền trên thế giới, đều là phần tất yếu của cuộc sống từ ngàn đời, nó sinh ra, tồn tại và phục vụ cho cuộc sống. Từ các công trình tín ngưỡng, văn hóa rồi đến nghệ thuật hàng ngàn năm. Hội họa hiện đại Việt nam được đánh dấu từ cuộc triển lãm đầu tiên vào năm 1929 tại Trường Mỹ thuật Đông Dương.
Cách đây 93 năm, ngày 07/10/1924, tại Hà Nội, toàn quyền Đông Dương Martial Merlin ký sắc lệnh cho thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương, với tên tiếng Pháp là École superieure des Beaux-Arts de L’Indochine. Người đảm nhiệm kiêm hiệu trưởng là Họa sĩ người Pháp: Victor Tardieu. Trường hoạt động trong thời gian 20 năm (1925-1945), đã trao bằng tốt nghiệp cho 128 sinh viên Họa sĩ, trong đó có các ngôi sao sáng của nền mỹ thuật Việt Nam như: Nguyễn Phan Chánh, Lê Văn Đệ, Tô Ngọc Vân, Lê Phổ, Nguyển Gia Trí, Bùi Xuân Phái, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Đỗ Cung, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Văn Bình.v.v...
Chân dung các Họa sĩ trên lụa
Có thể nói, lứa sinh viên các khóa đầu tiên đã làm được sứ mệnh của mình, đặt cột mốc son vào lịch sử Hội họa Việt nam và cũng là sớm nhất so với các nước trong khu vực. Danh tiếng của họ được xem như những bậc thầy của mỹ thuật hiện đại Việt Nam. Các tác phẩm Hội họa, không chỉ giá trị về nghệ thuật, đánh dấu lịch sử, mà còn thực sự giá trị tài sản, từ những năm 1990, hiếm có tranh trên 1000 USD, nhưng rồi ngay vài năm sau đó, hàng ngàn đến vài chục ngàn như bức sơn dầu thực tế “The kettle and the Tea-cup” của Đỗ Quang Em đã được bán với giá 50.000 USD. Rồi mốc triệu USD cũng được phá bởi tranh của Lê Phổ “Đời sống gia đình” trong năm 2017.
“Hôm nay chúng ta đến thăm nhà Họa sĩ Phạm Việt Hồng Lam, con trai cố Họa sĩ Phạm Viết Song.” Anh Nha nói và kể tiếp câu chuyện. “Họa sĩ Phạm Viết Song, thuộc các khóa thế hệ đầu, học trường Mỹ thuật Đông dương khóa 1935 – 1939, đã dành 60 năm làm nghề dạy vẽ và tạo dựng phong trào hội họa, ông tự xây dựng trường, lớp tư thục riêng mình, tự do, tự tại.” Anh Nha nói tiếp: “Rất nhiều Họa sĩ thành danh, nhưng với ông, không chỉ vẽ, ông còn là người thầy của Nhân dân, đào tạo ra nhiều lớp Họa sĩ đương thời và cũng có dấu ấn riêng nhất định trong giai đoạn mới này…”
Ôn lại chặng đường Hội họa
Rời phố thị, từ đường Láng, chúng tôi rẽ vào Đình làng Mọc ở Giáp Nhất. đến một khuôn viên trên 500 mét vuông rộng rãi trong một ngôi làng cạnh con sông Tô. Họa Sĩ Hồng Lam chuyển về đây có không gian và làm xưởng vẽ, cuộc sống yên bình, ngôi nhà trong phố ở 13 Thiền Quang trở thành nơi bảo tàng gia đình trưng bày các tác phẩm của người cha và là nơi thờ tự.
Mở cổng cho chúng tôi là bà Họa sĩ Tạ Phương Thảo,vợ của Họa sĩ Phạm Viết Hồng Lam. “Bà là người sát cánh bên Họa sĩ Hồng Lam và động viên ông trong sáng tác cũng như chăm ông suốt hơn 30 năm bệnh.” Anh Nha nói khi bà dẫn chúng tôi vào nhà. Họa sĩ Hồng Lam đã đứng cửa đón chúng tôi vì sáng nay anh Nha đã gọi báo trước.
Ngôi nhà khá to và rộng trên khuôn viên 500 m2, sân bên trong đã được xây thêm căn nhà mới. “Công ty của cháu nó và cũng là xưởng vẽ nữa.” Họa sĩ giới thiệu tiếp, “cả mảnh đất này cùng ngôi nhà được mua bởi tiền tranh đấy”
Nhà họa sĩ Phạm Viết Hồng Lam
Là con trai của một họa sĩ, người tạo dựng phong trào và phổ cập Hội họa hiện đại tới dân chúng, từ công nhân đến trí thức. Cố Họa sĩ Phạm Việt Song di chuyển rất nhiều nên Họa sĩ Hồng Lam cũng di chuyển theo cha. Ông cũng lăn lộn đi khắp các vùng miền đất nước, rồi làm anh bộ đội quân giới, thành Thương binh nặng… giải ngũ quay về đi học thành Họa sĩ và dạy học như cha. Từ vốn sống và nghề giáo cho ông có lối riêng của mình trong Hội họa, tranh bột màu, phấn màu và tranh cắt giấy..v..v. Đa phần nội dung ông vẽ về làng quê, bình dị như con người ông. “Họa sĩ cái phẩm chất tốt nhất của họ là cá nhân riêng, kể cả xấu. Nếu không chỉ là anh thợ vẽ.” Họa sĩ Phạm Viết Song nói. Đúng như Công ước Berne mà Việt Nam cũng đã tham gia, đã định nghĩa một tác phẩm: "là sản phẩm sáng tạo tinh thần mang dấu ấn cá nhân". Không thể lẫn vào đâu được nếu thực sự là sáng tạo. “Có những Họa sĩ trẻ sau này vẽ hoặc có tài trợ, hoặc kiếm tiền… có Họa sĩ là tỷ phú do có đỡ đầu. Họ càng bán tốt bao nhiêu sẽ thành Catalogure bấy nhiêu”.
Họa sĩ Phạm Viết Hồng Lam từ nhỏ đã quen với các lớp dạy vẽ của cha, ông nhớ từng người bạn học, các anh chị, hay các em, cháu, công nhân, học sinh, và cả lớp Họa sĩ là những học trò. Ông kể: “Riêng ở Hà nội, phải đến 50% thậm chí 70% các Họa sĩ từ Công nhân đến Họa sĩ chuyên nghiệp là qua các lớp của cụ Song.” Ông nhớ lại, trường Mỹ thuật ở Hàng Buồm, nôi đào tạo phong trào cho Hà nội, đã khai mở ra rất nhiều lứa Họa sĩ sau này.
Phòng khách với tập tranh Tết trên bàn
“Có cả mấy Hiệu trưởng trường Mỹ thuật Yết kiêu như ông Lê Anh Vân,Nguyễn Lương Tiểu Bạch hay Nguyễn Thụ… từng là học trò lớp cụ Song.” Họa sĩ Hồng Lam kể: “Ông Thụ đã học và vẽ trong kháng chiến rồi, sau khi về Hà nội, qua 74 Yết kiêu thọ giáo cụ Song vài tháng để thi vào trường.” Thực tế, khá nhiều Họa sĩ đã vẽ rồi nhưng vẫn về qua lớp đào tạo của cụ Song. Anh Nha cũng góp chuyện: “Như GS. Trần Huy Oánh, là họa sỹ nghiệp dư từ Nam định lên, được luyện qua lớp cụ Song và rồi sang Liên xô học.” “Ông Huy Oánh luyện qua lơp cụ Song thành academy, phong cách ông này pha trộn cả Pháp và Nga vì có học bên đó.” Họa sĩ Hồng Lam bổ sung.
Ngắm bức tranh tự họa của Họa sĩ Phạm Viết Song
Có thể thấy, người Pháp đã mang đến Hội họa với một diện mạo mới với lực lượng mới các họa sĩ, nhưng những người như cụ Phạm Viết Song, những lớp đào tạo bình dân, những phong trào diện rộng, từ công nhân đến sinh viên, họa sĩ… đã phổ cập thành một nền hội họa mới, phong cách mới và đã tạo dựng được cả phong cách hội họa Việt nam hiện đại một cách rộng khắp.
Họa sĩ Hồng Lam kể, ông nhớ từng Họa sĩ, người bạn, đồng nghiệp, tính cách, và thành quả từng người. Ở tuổi xưa nay hiếm, không chỉ vết thương chiến tranh, ông còn vượt căn bệnh hơn 30 năm nay nhờ vào vẽ. và mấy năm nay, ông gọi là những lúc “Nông nhàn” vì thực ra thời gian với ông là dư giả, ông đã vẽ rất nhiều các chân dung đồng nghiệp, là các Họa sĩ, những người đã liên quan đến cuộc đời ông, để lại dấu ấn với ông. Hơn 200 gương mặt hiện trên các tác phẩm chân dung trên lụa. Người thì kỹ tính kỹ nết, người thì hay cằn nhằn, người thì phóng khoáng… tất cả họ, những thành công của họ, chính là những người phát triển nền hội họa nước nhà đến nay. Đất nước không chỉ có những danh họa, mà còn có những con người phát triển và mở rộng nền Hội họa nữa.
Họa sĩ chọn tranh Tết biếu khách
“Rất cảm động, khi một Ủy viên Bộ Chính trị và một thứ trưởng gọi tôi tới thăm nhà. Trong phòng của bà UVBCT treo ngay ngắn, trang trọng hơn chục bức con giống của tôi, còn ông Thứ trưởng đã có hơn 20 bức.” Ông bắt đầu vẽ con giống mỗi mùa Xuân về, các tranh của ông dùng để tặng cho bạn bè, đồng nghiệp, có bức được làm bìa tạp chí Tết, báo Tết. bức đầu tiên từ năm 1987, đến nay 30 mùa Têt rồi. Tranh con giống ông vẽ không bán, nhưng qua thời gian, thị trường đã có giao dịch các tranh này của ông, bên ngoài họ đang sưu tầm.
Một nền hội họa hiện đại được hình thành từ đầu thế kỷ 20, đào tạo ra những danh họa Việt nam, từ họ, với những nhà giáo như Họa sĩ Phạm Viết Song, Phạm Viết Hồng Lam, họ đã tạo dựng phong trào lan tỏa, mở rộng đam mê hội họa ra công chúng và đến nay, điều quan trọng nữa, chính họ cũng là người góp phần tạo dựng thị trường Tranh Nghệ thuật.
Tranh Tết Mậu Tuất
Ra về, chúng tôi cũng được “vào cuộc chơi” với con giống đầu tiên. Ông tặng cho mỗi người chúng tôi một bức tranh năm mới vẽ chú chó dễ thương. “Năm mới còn chưa tới, vài tháng nữa, nhưng các anh tới thăm nên tặng luôn trước, là người đầu tiên, phá trinh năm 2018 đấy nhé.” Ông hồn nhiên bông đùa khi cho chúng tôi chọn tranh. Cầu chúc ông sức khỏe và mong rằng từ nay tôi sẽ có được trên 20 bức nữa cho bộ sưu tập bắt đầu…
.jpg)
Hơn 200 bức chân dung các Họa sĩ Việt nam
