Công ty Cổ phần giới thiệu và trao đổi nghệ thuật

Đặng Vân Phúc

Hà nội, 28 tháng 11 năm 2017

“Em có đến phòng tranh không? Các anh đang chuẩn bị sang thăm Họa sĩ…” Anh họa sĩ Trịnh Sinh Nha, Giám đốc Hồ gươm Audio gọi cho tôi ngay đầu giờ sáng. Vội vàng chạy từ công ty sang phòng tranh. Họa sĩ Trịnh Sinh Nha và anh Phùng Bá Tuấn, Giám đốc Công ty Nghe nhìn Hà nội đang chờ sẵn. Xe đưa ba anh em qua cầu Chương dương, sang Nguyễn Văn Cừ, lúc này Họa sĩ Trịnh Sinh Nha mới nói: “Đến thăm nhà họa sĩ Văn Thơ đấy…”

Gọi là bên Gia lâm, thực tế, từ Bờ Hồ đến nhà Họa sĩ Văn Thơ mất chỉ 10 phút, chắc khoảng 4 km. Cách mặt đường lớn 100 mét vào con ngõ nhỏ, Một ngôi nhà 5 tầng khá rộng rãi với cánh cổng sắt cũ kỹ. Một ông già tóc nghệ sĩ mở cánh cổng cót két đón chúng tôi vào. Tầng hầm rộng có thể để 3, 4 xe ô tô luôn. “Đây cũng là công trường, xưởng vẽ của Họa sĩ đấy” anh Nha giới thiệu.

Đồ án Thành phố Sông Hồng của Họa sĩ Văn Thơ

Họa sĩ Văn Thơ chuyển nhà từ trong phố sang Gia lâm từ năm 1995. Khi đó, mới chỉ có 03 cây cầu qua sông nên việc quyết định sang nơi vắng vẻ của ông cũng là một sự đặc biệt. Nhà bên sông, suốt mấy chục năm toàn cảnh hai bên sông được ông ngắm nhìn, theo dõi và ấp ủ. Ông thuộc từng chu kỳ, con nước, những mái nhà chen chúc và nhân một lần góp ý cho thành phố, khoảng 2004, họ gợi ý ông về vẽ quy hoạch Thành phố Sông Hồng. Để vẽ ra đồ án, ông dành thời gian dài nghiên cứu tư liệu từ kiến trúc, phong thủy, thủy văn, chu kỳ lịch sử của con sông, văn hóa và quá trình phát triển của phố phường bên sông. “Vào đây đã, xem dự án và phối cảnh Thành phố Sông Hồng đã.” Anh Nha kéo chúng tôi vào tầng hầm khi Họa sĩ Văn Thơ định dẫn chúng tôi lên cầu thang vào phòng khách tầng hai.

Trong tầng hầm, không còn nhiều hoạt động của xưởng vẽ và đắp tượng, tuy là gara ô tô, nhưng vẫn còn hai bức tranh phối cảnh rất to, choán hết hai bức tường lớn lên tận trần nhà. Bức toàn cảnh của đồ án Thành phố Sông Hồng nổi tiếng bấy lâu, kể về việc tranh chấp và bị Hàn quốc ăn cắp ý tưởng. Họa sĩ Văn Thơ, tưởng như sau hàng trăm lần giới thiệu, trải qua hàng chục năm, vẫn như mới, lại hào hứng giới thiệu cho chúng tôi về bản đồ án. “Ông biết không, vừa rồi với việc ngôi mộ, quách của cụ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, theo ông Nguyễn Phúc Giác Hải, cụ Trạng ứng nghiệm vào chính tôi đấy, ứng vào dự án Thành phố Sông Hồng này.” Họa sĩ Văn Thơ hào hứng chia sẻ và đưa cho anh Nha tập tài liệu, trong đó có cả các nhà khoa học như Nguyễn Lân Cường khi khai quật, khảo cổ ngôi mộ của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm cùng các câu chuyện tâm linh liên quan đến bản đồ án đã được đăng ký bản quyền này…

Một tác phẩm ”Các cụ du kích Bắn rơi máy bay Mỹ ở Thanh hóa”

Xung quanh hầm, mấy cái bàn đặt la liệt các bức tượng, phù điêu nhỏ. “Đấy là các market thiết kế, tượng thật rất to.” Anh Nha nói với tôi. “Thôi, lên đây, lên đây…” Họa sĩ Văn Thơ lên tiếng và kéo chúng tôi lên cầu thang “tớ vẽ thêm khá nhiều tranh năm nay. Lên trên này”. Dáng người cao,  mái tóc dài điểm đen (không phải điểm bạc) của người nghệ sĩ , với tuổi 80, ông vẫn nhanh nhẹn và hồ hởi bước lên bậc thang dẫn mọi người. Không gian rộng của tầng nhà treo đầy các bức họa, ven tường là các điêu khắc, tượng, giữa nhà một đỉnh đồng đại rất đẹp. Rất nhiều tranh chân dung, nhưng có thể dễ dàng nhận thấy ngay phong cách của ông dù người ngoại đạo. ông vẽ phong cách Picaso, các nét vẽ bay của ông đơn giản mộc nhưng rất có hồn. Những chân dung mang đủ tính cách của nhân vật.

Theo chân người Họa sĩ lên từng tầng. Ngôi nhà rộng nên cả năm tầng đều rất rộng, cầu thang thoáng đãng, các phia có cửa sổ đón ánh sáng. Nhưng tất cả các bức tường, trên sát trần nhà, đều treo các tác phẩm của ông. Suốt cầu thang, treo kín hàng trăm bức. “Đấy, ngoài những bức mới vẽ năm nay, hầu hết là các bức tớ lựa chọn và giữ lại không bán, khi hoàn thành bảo tàng, sẽ mang ra đó.” Họa sĩ Văn Thơ chia sẻ. Một bảo tàng cá nhân của ông đã ấp ủ bao lâu nay đang được hoàn thiện. Ông vẽ tranh khá đa dạng, cả phong cảnh “Bức này là vẽ nông thôn Trung du Bắc bộ, trên vùng đồi, có Vầu, Tre, Chuối, ao, Ruộng mới cày ải và con đường nhỏ vào thôn…” ông giới thiệu một bức vẽ năm 1977.

Các Tác phẩm Chân dung mới sáng tác

Có thể nói, tự hào của một Họa sĩ, không chỉ tạo ra các tác phẩm để đời, những tác phẩm tâm huyết, mà còn việc những tác phẩm đó được trưng bày ở đâu? Với Họa sĩ Văn Thơ, rất nhiều tác phẩm cỡ đại của ông, cả Sơn mài, Sơn dầu như “Cây đa Tân trào”, “Non sông gấm vóc”, “Hồ Hoàn Kiếm” hay “Trẩy hội Chùa Hương”,… được treo những nơi trang trọng nhất Việt nam như phòng họp Bộ Chính trị, trụ sở BCH TW Đảng, trụ sở Quốc hội, phòng khách Thủ tướng Chính phủ, Hội trường Ba đình, Bộ Quốc phòng, Bộ Văn hóa, Bảo tàng Lịch sử, các phòng họp tiếp khách của Nguyên thủ, và nhiều bức ở trụ sở thành ủy, UBND thành phố Hà nội Vinh dự này bất cứ người Họa sĩ nào cũng muốn có.

Thăm nhà Họa sĩ Văn Thơ

Xuất thân từ ngoại tỉnh về Hà nội, ông từng là học trò của Nhà giáo (của) Nhân dân, cố Họa sĩ Phạm Viết Song như Họa sĩ Tạ Kỳ Vinh, nhưng nhà nghèo nên chỉ theo được thời gian ngắn. Thời cuộc, những thay đổi sau đó, ông qua trường Múa, rồi Nhà XBGD dẫn dắt ông chuyên vẽ về Bác Hồ và Công nhân từ 1962. Những tác phẩm của ông rất thành công từ đó như tác phẩm đầu tay “Bác Hồ với Công nhân” sau Đại hội toàn quốc Văn nghệ sĩ Việt nam lần thứ 3. lần lượt rất nhiều tác phẩm được ra đời.

Họa sĩ Văn Thơ trong “bảo tàng” của mình

Có thể dễ dàng nhận ra, suốt 5 tầng nhà, với hàng trăm bức họa như bảo tàng, chiếm tỷ trọng lớn phải một nửa là tranh chân dung với phong cách riêng của Văn Thơ. Lần đầu tới thăm nhà ông, nhưng tôi nhớ ra, tranh chân dung, phong cảnh biển của ông hiện cũng treo trong rất nhiều Gallery khăp phố. Thêm một điều nữa, trong tất cả các tranh chân dung, quá nửa là vẽ về cố Nhạc sĩ Văn Cao và cố Họa sĩ Bùi Xuân Phái.

Các tác phẩm vẽ biển của Họa sĩ Văn Thơ

“Hai nhân vật Văn Cao và Bùi Xuân Phái, là những người tạo ra bước ngoặt trong cuộc đời vẽ của tớ.” Họa sĩ Văn Thơ với giọng trầm xuống kể. Năm 1969, sau nhiều tác phẩm về Bác Hồ và Công nhân, gắn liền với tên tuổi của Văn Thơ, ông đã được đi học và đã tạo phong cách riêng. Gặp Họa sĩ Bùi Xuân Phái trong một sự kiện, được ông động viên và nói “Văn Thơ sẽ có bước tiến dài” như lời khẳng định. Khoảng những năm cuối đời 1994, 1995 của Nhạc sĩ Văn Cao, ông tiếp xúc nhiều và được động viên nhiều trong sáng tác. Chính từ hai nhân vật trên, sáng tác của Họa sĩ Văn Thơ sang một trang mới, ông vững tin trên con đường sáng tác của mình, tới nay, 80 tuổi, hằng ngày xưởng vẽ của ông vẫn luôn tươi màu sơn mới đầy sức sống.

Họa sĩ giới thiệu tác phẩm

 Họa sĩ Văn Thơ  là con rể một nhà thơ, nhà chính trị nổi tiếng. Ông có 2 con trai, một người cũng là Họa sĩ và 1 người là Nhạc sĩ, tham gia cùng ban nhạc Anh em, anh là phó giám đốc trường dạy nhạc cùng Ca sĩ Mỹ Linh. Ông có 5 người cháu, 3 gái, 2 trai. Bà là cán bộ về hưu từ VCCI. Hai ông bà sống trong ngôi nhà đầy ắp nghệ thuật. Tranh của ông được bán rất tốt ở thị trường, nên xảy ra những chuyện tranh giả khá lùm xùm. Bản thân ông, có lần đi dạo phố thăm các phòng tranh, ông thấy một bức vẽ nguệch ngoạc ký giả tên mình, sau vài câu đôi co, ông đã dùng dao rạch luôn và gọi nhà chức trách đến làm việc. Là một người rất cẩn thận, tranh của ông được các nhà sưu tập trong và ngoài nước đến tận nơi tìm mua, thậm chí, có bức xưa, do đã bán, ông phải tự chép và đề bức số 2 để chuẩn bị cho trưng bày, nhưng cũng được các nhà sưu tập nước ngoài năn nỉ mua mất, ông phải vẽ bức thứ 3. Chính có lẽ vậy mà bên ngoài họ đã chép và nhái giả tranh của ông vì lợi nhuận.

Không gian cầu thang và bức Tự họa của họa sĩ Văn Thơ

Chúng tôi ra về cũng có được một số tác phẩm của ông về chân dung và cảnh biển. Một nhân vật đặc biệt, một con người tài hoa nhưng cũng trải qua nhiều éo le, từ việc chọn tranh vào bảo tàng, việc giả mạo tranh trên thị trường, hay bản đồ án Thành phố sông Hồng không phải chuyên môn của ông. Nhưng trên hết, ông vẫn là một người Nghệ sĩ, vẫn ngày ngày sáng tạo ra tác phẩm cho đời…